فارسی
عربی
انگلیسیکنترل نماتد مرکبات
اگر این علائم را در باغ خود میبینید، ادامه این متن را دنبال کنید:
قبل از اینکه محصولی مصرف کنید، باید بدانید مشکل درختان از چی هست؟!
تا همین چند سال پیش پرتقال داراب و لیمو جهرم زبانزد کیفیت بودند. اما، در سالهای اخیر، بروز بیماری زوال مرکبات به یکی از مهمترین تهدیدهای باغهای مرکبات در مناطق جنوبی کشور تبدیل شده است. علائم این بیماری با افت تناژ و کیفیت محصول، کاهش شدید رشد رویشی درختان آلوده آغاز میشود که در ادامه، موجب ضعف عمومی، کاهش شادابی و ظاهر نامناسب درختان میشود. همچنین، پوسیدگی شدید سیستم ریشه یکی از شاخصترین علائم در درختان مبتلا به این بیماری است.
نماتد چیست؟
نماتدها موجودات ریز میکروسکوپی هستند، در ظاهر کرمی شکل میباشند،که به صورت نماتدهای مفید و مضر میباشند.تا کنون 2500 گونه از نماتدهای انگل گیاهی شناسایی و توصیف شده اند.که وجه تمایز آنها وجود استایلت هست، اندام سوزنی شکل که برای نفوذ به بافتهای گیاه و تغذیه از آن به کار میرود. نماتدها به صورت آزاد در آبهای شیرین یا شور یا در خاک زندگی میکنند. برخی از گونه های انگل گیاهی نماتد، خسارت های اقتصادی سنگینی به محصولات کشاورزی وارد میکنند. (مانند: نماتد سیست ، نماتد مولد گره و نماتد مولد زخم ریشه). در مقابل بسیاری از نماتدهای آزادزی خاک ،مفید بوده و در چرخه عناصر غذایی و کنترل زیستی آفات نقش دارند.
مهمترین نماتد خسارت زا در مرکبات چیست؟
نماتد مرکبات (Tylenchulus semipenetrans) یکی از مهمترین عوامل بیماریزای خاکزی است که سالانه خسارتهای قابلتوجهی به باغهای مرکبات در سراسر جهان وارد کرده و موجب کاهش عملکرد و زیانهای اقتصادی فراوان میشود..نماتد مرکبات در همه مناطق کشت مرکبات وجود دارد و موجب زوال تدریجی مرکبات میشود. نماتد مرکبات یک نماتد نیمه داخلی است. یعنی ماده نماتد، بخشی از بدن خود را وارد بافت ریشه کرده.
علائم آلودگی به نماتد ریشه مرکبات به آرامی ظاهر میشود. این نماتد با آلوده کردن ریشههای مویین و ریشههای جذبکننده نهال های جوان مرکبات، باعث بروز عارضهای موسوم به زوال تدریجی مرکبات میشود که از مهمترین بیماریهای مرتبط با نماتد در باغهای مرکبات به شمار میرود.
آسیب رایج ناشی از T.semipenetrans میتواند زمینه را برای ورود و استقرار عوامل بیماری زایی ثانویه، به ویژه قارچها و باکتریهای بیماری زا فراهم کند.علائم اولیه آلودگی شامل کاهش رشد رویشی، کوتولگی درختان، زردی برگها، ضعف و کاهش توسعه سیستم ریشه است. بروز این نشانهها در مراحل ابتدایی آلودگی، اهمیت تشخیص زودهنگام و اجرای سریع برنامههای مدیریتی را برای جلوگیری از گسترش بیماری آشکار میسازد.
نماتد چطور به ریشه آسیب میرساند؟ خسارت آن بر روی اندامهایی هوایی به چه صورت هست؟
نماتد از سلولهای پارانشیمی درشت تغذیه میکند. بعد سلولهای اطراف محل تغذیه نظم خود را از دست میدهند و تجزیه میشوند و پس از حمله باکتریها و قارچ های ثانویه به لکه های نکروزه سیاه تیره تبدیل میشوند. . ریشه های فرعی درختان میزبان آلوده می شوند و در نتیجه ریشه هایی که به شدت آلوده شده اند ضخیم تر از ریشه های سالم به نظر می رسند.
در آلودگیهای شدید، در هر سانتی متر طول ریشه 100ماده یا بیشتر ممکن است در حال تغذیه باشند..ماده ها همراه با ذرات خاک چسبیده و آویزان به ماده ژلاتینی توده تخمها، باعث سیاهی، ناهمواری و پوسیدگی ریشه های جوان میشوند. برای تایید آلودگی نماتد، میتوانید نمونه های خاک و ریشه را جمع آوری کرده و برای شناسایی دقیق گونه آلوده کننده به یک آزمایشگاه ارسال کنید. جمعیت نماتد در درختان آلوده افزایش فوق العاده ای می یابد و زوال درختان،3 تا 5 سال پس از آلودگی اولیه بروز میکند.
علائم نماتد مرکبات بر روی ریشه و ظاهر درخت:
علائم اندامهای هوایی
در قسمت های هوایی درخت، علائم به صورت تدریجی ظاهر میشوند و شامل موارد زیر هستند:
- برگهایشان زرد میشود و زود می ریزد
- درخت رشدشان کم میشود
- سرشاخه ها خشک میشود
- در شرایط تنش آبی، پژمردگی در درختان آلوده بیشتر از درختان سالم
- میزان محصول تا سطح غیر سود دهی کاهش می یابد.
علائم ریشه ای
ریشه درختان آلوده معمولا دارای:
- تعداد کمتر ریشه های مویین و فعال
- کوتاهتر شدن ریشه های مویین
- تغییر شکل و ضخیمتر شدن نسبی ریشه های آلوده
- تخریب اپیدرم و بافت کورتکس
- پوسیدگی سریع ریشه های فعال
- و در نهایت مرگ ریشه
چگونه میتوانیم علائم نماتد را از دیگر علائم مثل آفت ، بیماری و کمبود غذایی تشخیص بدهیم؟
مهمترین نشانه بیماری در مرکبات، یک زوال تدریجی همراه با کاهش ریشه های فعال است،به همین دلیل علائم آن در مراحل اولیه میتواند با کمبود عناصر غذایی، تنش خشکی ، شوری یا سایر بیماریهای ریشه اشتباه شود.
علائم ظاهری:
- زردی برگها، شبیه به علائم کمبود مواد غذایی
- خشک شدن سرشاخه ها
- کوچک ماندن برگها
- زوال تدریجی و کاهش رشد درخت
- کاهش کمیت و کیفیت محصول
- پوسیدگی ریشه های موئین و سطحی میشود.
یکی از ویژگیهای قابل توجه این است ریشه های آۀوده ممکن است به دلیل وجود توده های ژلاتینی تخم ها،ذرات خاک را روی سطح خود نگه دارند و ظاهری کثیف و خاک آلود پیدا کنند.
اگر نماتد را کنترل نکنیم، چه اتفاقی برای درخت رخ میدهد؟
اکر نماتد مرکبات (Tylenchulus semipenetrans) کنترل نشود، معمولا بیماری به صورت تدریجی پیش میرود و به آن “زوال تدریجی مرکبات ” میگویند.
چه اتفاقی برای درخت می افتد؟
- ریشه های مویین آسیب می بینند و توان جذب آب و عناصر غذایی کاهش پیدا میکنند.
- درخت به تدریج ضعیف میشود
- برگها زرد و کوچک شده
- میوه ها کوچکتر شده
- درخت در برابر خشکی و تنش های محیطی حساس تر میشود و زودتر پژمرده میشود.
- ریشه های آلوده ممکن است دچار زخم شوند
- ریشه های آسیب دیده محل مناسبی برای ورود قارچ ها و باکتریهای بیماری زا میشوند و خسارت میتواند تشدید شود.
- در آلودگی شدید و طولانی مدت ، خشکیدگی سرشاخه ها و افت شدید عملکرد اتفاق می افتد و درخت ممکن است به تدریج از بین برود.
در کنترل نماتد، چرا روش های معمولی جوابگو نیست؟
نماتد به ریشه حمله میکند و با تغذیه از ریشه عملکرد ریشه را کاهش میدهد، در نتیجه:
- کوددهی زیاد (نماتد را کنترل نمیکند، فقط ممکن است علائم تغذیه ای را موقتا کاهش دهد.)
- آبیاری بیشتر( نماتد را از بین نمی برد و در خاک های سنگین میتواند مشکلات ریشه ای دیگری ایجاد کند)
- سمپاشی روی برگ(نماتد در خاک و ریشه است )
- کود یا محرک رشد به تنهایی
- قارچکش به تنهایی( نماتد را کنترل نمیکند، فقط در صورت وجود بیماری قارچی ثانویه کنترل میکند)
- یک نوبت درمان و سپس رها کردن باغ(جمعیت نماتد میتواند دوباره افزایش پیدا کند)
- درمان بدون بررسی ریشه و آزمایش خاک و ریشه(ممکن است عامل اصلی مشکل نماتد نباشد یا اینکه نماتد تنها عامل نباشد.
کوددهی میتواند بخشی از برنامه مدیریت باشد، اما جایگزین کنترل نماتد نیست.
راهکارهای پیشنهادی فصل پنجم:
- تشخیص
- مدیریت جمعیت عوامل خسارت زا
- تقویت ریشه
- بهبود شرایط تغذیه
- پایش و تکرار
مرحله یک:
اگر به نماتد مشکوک هستین ، ابتدا خاک و ریشه را آزمایش کنید و سپس بر اساس جمعیت نماتد و وضعیت درخت مدیریت انجام شود.
نماکوب مناسب چه مشکلی هست؟
نماکوب، کود تقویتی آلی با قدرت مهارکنندگی نماتد و قارچ با پایه گیاهی،ضمن تجزیه پذیری،باعث تقویت ریشه و افزایش جذب عناصر غذایی موجود در خاک میشود و سازگار با محیط زیست است.
نماکوب پلاس اولین نماتدکش و قارچکش گیاهی ایرانی با عملکرد چندگانه:
- درمان نماتدهای انگل گیاهی هست و کنترل قارچ های خاکزاد با ترکیبات فنولی که دارد .
- اثر کشندگی بر روی لارو سن دو نماتد گره ریشه دارد. در واقع اثر از بین برنده نماتد لارو و بالغ به صورت تماسی و تدخینی میباشد.
- درمان سرخشکیدگی، حاشیه خشکی برگ
- افزایش دهنده جذب عناصر غذایی با pH اسیدی که دارد.
نماکوب باعث کاهش میزان آب مصرفی میشود.چرا که نماکوب اصلاح کننده و احیا کننده خاک هست و اینکه باعث افزایش جمعیت میکرو ارگانیسم های مفید خاک و کرمهای خاکی میگردد در نتیجه شرایط خاک را پایدار و خاک را زنده نگه میدارد.زمانی که خاک زنده باشد، باعث افزایش نفوذ آب در خاک شده ، با مدیریت بهتر آب ،آن را به تدریج در اختیار گیاه قرار میدهد.
علاوه بر این وجود این میکروارگانیسم ها در خاک باعث میشود مواد آلی در خاک را تجزیه و باعث آزادسازی عناصر غذایی شده ودر اختیار گیاه قرار میگیرد.در واقع باعث افزایش فعالیت زیستی خاک و توانایی آزادسازی عناصر غذایی میگردد.
چه زمانی میتوانیم استفاده کنیم؟
در مرکبات از زمان کاشت نهال ، نماکوب استفاده میشود. بسته به سن درخت و میزان آلودگی میزان مصرف آن متفاوت هست.
- اسفند یا فروردین ماه (نماکوب و ماهکود )
- اردیبهشت یا خرداد ماه (نماکوب و ماهکود )
- آخر فصل، شهریور یا مهر (نماکوب و ماهکود)
برنامه اجرایی:
| زمان | اقدام | محصول | مقدار | روش |
| اسفند یا فروردین | نماکوب | مرکبات | 60 لیتر در هکتار | کود آبیاری |
| اردیبهشت | نماکوب | مرکبات | 60 لیتر در هکتار | کود آبیاری |
| تیر | نماکوب | مرکبات | 60 لیتر در هکتار | کود ابیاری |
| اواخر شهریور | نماکوب | مرکبات | 60 لیتر در هکتار | کود آبیاری |
- در مرکبات بسته به سن درخت میزان مصرف متفاوت هست. برای نهال مرکبات 150 سی سی
- درختان متوسط 300 سی سی
- درختان بزرگ 500 سی سی( نکته ای که باید رعایت بشه در هنگام استفاده از نماکوب این هست که باید در منطقه آبخور استفاده بشه و اینکه نباید قطره ها جابه جا بشه. در واقع قطره ها جایی باشه که ریشه مویی هست)
- در مرکبات میتوانیم ، دز مصرفی نماکوب را کمتر کرده اما، تعداد دفعات استفاده را بیشتر کنیم.
چرخه زندگی :
چرخه زندگی این نماتد در دمای 24 درجه سانتی گراد بین 6 تا 14 هفته به درازا میکشد. نوزادهای نر و نرهای بالغ تغذیه نمیکنند و ظاهرا هیچ نقشی در بیمارگری یا تولید مثل نماتد هم ندارند. نوزاد ماده مرحله دوم، تنها آلوده کننده به شمار می آید و بدون تغذیه قادر به رشد نیست اما ،میتواند به مدت چندین سال زنده بماند .نمــاتد مرکبات تا عمق 4 متری خاک هم ممکن است دیده شود.تشخیص این نماتد فقط از روی جنس ماده میسر است. چون در لارو نر استایلت بوضوح دیده نشده و شبیه به نماتدهای ساپروفیت می باشد.ماده ابتدا به صورت انگل خارجی از ریشه تغذیه کرده ولی پس از مدت کوتاهی سر و گردن خود را به داخل پوست ریشه تا دایره محیطیه فرو می کنند. سایر اندام های نماتد در بیرون ریشه قرار گرفت و به تدریج متورم و قلوه ای شکل می شود.مناسبترین دما برای نفوذ نماتد به ریشه بین 28-31 درجه سانتیگراد است.
چرخه زندگی نماتد مرکبات
کنترل:
از آنجا که نهالهای آلوده مهمترین منبع اولیه آلودگی برای انتقال نماتد به باغها محسوب میشوند، رعایت اصول قرنطینه گیاهی، تولید نهال سالم و اجرای برنامههای بهداشت و ضدعفونی نهالستانها نقش اساسی در پیشگیری از انتشار این نماتد دارد. مدیریت موفق نماتد مرکبات تنها از طریق اجرای یک برنامه تلفیقی و چندجانبه امکانپذیر است؛ برنامهای که در آن اقدامات پیشگیرانه، روشهای زراعی، استفاده از نهال سالم، کنترل شیمیایی و در صورت امکان روشهای زیستی، بهصورت هماهنگ و مکمل بهکار گرفته شوند تا جمعیت نماتد در سطحی پایینتر از آستانه خسارت اقتصادی حفظ شده و سلامت و بهرهوری باغهای مرکبات در بلــــندمدت تضمین شود.
- استفاده از نهالهای سالم و عاری از آلودگی نماتدی که از نهالستانهای معتبر تهیه شده باشند
- انتخاب مناسب محل احداث باغ و اجتناب از کشت در خاکهای آلوده به نماتد
- بهکارگیری حداقل یک روش مؤثر کنترل نماتد پس از احداث باغ، مانند استفاده از عوامل کنترل زیستی، نماتدکشها یا سایر روشهای مدیریتی
- مدیریت صحیح سایر عوامل محیطی و زراعی،که میتوانند موجب افزایش تنش درختان شوند؛ زیرا درختان تحت تنش، حساسیت بیشتری نسبت به خسارت ناشی از نماتدها دارند.
- نهال ها را قبل از کاشت با سموم نماتدکش تیمار کرد.
