فارسی
عربی
انگلیسینماتد ریشهگرهی
نماتد ریشهگرهی .Meloidogyne spp
نماتدهای ریشهگرهی از جمله انگلهای اجباری هستند و مهمترین گروه نماتدهای انگل گیاهی در سراسر جهان به شمار میروند (Gao et al., 2018). گونههای مختلف نماتد ریشهگرهی .Meloidogyne spp از مهمترین نماتدهای انگل و جزو یکی از پنج بیماری گیاهی مهم جهان به شمار میرود (فریورمیهن، 1345). نماتدهای ریشهگرهی .Meloidogyne spp نماتدهای میکروسکوپی و انگلی هستند که در ریشهی گیاهان آلوده یافت میشوند.
گونههای رایج نماتد ریشهگرهی
در جنس Meloidogyne حدود 98 گونه وجود دارد و گونههای رایج آن که کشاورزان با آن مواجه میشوند شامل M. javanica، M. incognita، M. hapla و M. arenaria است (Jones et al., 2013). حدود 5 درصد از تولیدات زراعی جهان در سال توسط گونههای Meloidogyne از بین میرود (Karajeh, 2008). 90 درصد خسارتی که نماتدهای این جنس در محصولات کشاورزی و سبزیجات ایجاد میکنند متعلق به این چهار گونه میباشد (Noling and Becker, 1994).
علائم آلودگی
علائم آلودگی نماتدهای ریشهگرهی در گیاه به صورت تشکیل گال در ریشه نمایان میشود که منجر به کاهش رشد، کاهش جذب مواد مغذی و آب، افزایش پژمردگی و عملکرد ضعیف گیاه میشود (Abad et al., 2003). نماتد ریشهگرهی در فرآیند فیزیولوژیکی گیاه نظیر جذب آب و انتقال مواد مغذی اختلال ایجاد میکند همچنین باعث عدم تعادل میان مواد مغذی ماکرو و میکرو میشوند، در نتیجه ممکن است باعث کلروز برگ و توقف رشد در گیاهان شوند (Melakeberhan, 2004).
این نماتد باعث ضعیف شدن انتهای ریشهها و جلوگیری از رشد آنها میشود همچنین با ایجاد تورم و غده روی ریشهها نه تنها مواد غذایی را میگیرد بلکه باعث درهم ریختگی سیستم آوندی و اخلال در انتقال آب و مواد غذایی از خاک به گیاه میشود. در نهایت با ایجاد بدشکلی بر روی محصولات ریشهای باعث کاهش ارزش اقتصادی آنها میشود (Agrios, 2024).
- کاهش رشد رویشی گیاه
- کاهش تعداد برگ که اغلب کوچک و سبز رنگ پریده و مایل به زرد هستند
- کاهش میزان تولید و کیفیت محصول
- ریشههای آلوده با گالهای گره مانند در اندازههای مختلف
- پژمردگی گیاه در هوای گرم
چرخهی زندگی
در دمای ۲۷ درجه سانتیگراد، هر نسل از نماتدها در حدود ۲۵ روز کامل میشود، به همین دلیل در طول یک فصل کشاورزی، امکان تولید تا ده نسل از این بیمارگر وجود دارد.
مقاومترین مرحلهی زندگی نماتد، مرحله تخم آن است. نوزاد (لارو) مرحله دوم از تخم خارج میشود و اغلب با کمی فاصله از نوک ریشه، به درون آن نفوذ میکند. این لارو در مسیر خود بین سلولهای ریشه پیش میرود تا در نزدیکی منطقهای پشت ناحیه رشد (نقطه رویشی) توقف کند و در مجاورت استوانه مرکزی مستقر شود، بهگونهای که سر آن وارد ناحیه تشکیل استوانه مرکزی شود.
سلولهایی که در اطراف سر نماتد قرار دارند، تحت تأثیر فعالیت آن، تقسیم شده و به سلولهای غولپیکری به نام سلولهای غولGiant cell تبدیل میشوند. این سلولها با جذب مواد غذایی از بافتهای اطراف، تغذیهی نماتد را فراهم میکنند. تورم ریشه در این ناحیه به دلیل رشد بیش از حد سلولهای پیرامون سلولهای غول و همچنین رشد خود نماتد ایجاد میشود. هر گره معمولاً شامل سه تا شش سلول غولپیکر است (Agrios, 2024).
مدیریت نماتد ریشهگرهی
کمبود روشهای درمانی مؤثر مهمترین مسئله در مدیریت خسارت نماتدهای انگل گیاهی است (whitehead, 1998). خسارت ناشی از نماتد ریشهگرهی (Root-knot nematode) همواره به خوبی درک و ارزیابی نمیشود، زیرا این نماتدها به صورت مخفی و زیر سطح خاک زندگی میکنند و بنابراین تشخیص حضور و شدت آلودگی آنها به راحتی ممکن نیست. جایگاه بومشناختی نماتدهای ریشهگرهی در داخل خاک، به ویژه در نزدیکی ریشههای گیاه، باعث میشود که علائم خسارت آنها دیرتر در بخشهای هوایی گیاه ظاهر شود و این موضوع مدیریت و کنترل این آفت را دشوار میسازد.
تشخیص دیرهنگام آلودگی
نشانههای آلودگی نماتد در گیاهان مشابه کمبود مواد غذایی یا بیماری ریشهای است که باعث تشخیص دیرهنگام بیماری میشود که سبب آسیب شدید به گیاه است (Sikora and Fernandez,2005).
کمبود ارقام مقاوم در محصولات
در بسیاری از محصولات مانند گوجه و فلفل که جنبه اقتصادی دارد ارقام مقاوم به همهی نژادهای نماتد وجود ندارد یا عملکرد قابل توجهی ندارند (Sikora and Fernandez, 2005).
اثرگذاری محدود روشهای بیولوژیک
برای استفاده از عوامل زیستی در روشهای بیولوژیک نیاز به شرایط خاصی از نظر دما، رطوبت و نوع خاک است که ایجاد آن در محیط کشت طبیعی برای اثرگذاری بیشتر دشوار است.
تناوب زراعی ناکارآمد
در مزارعی با کشتهای تخصصی یا گلخانهها امکان اجرای تناوب مناسب محدود است.
محدودیت در استفاده از سموم شیمیایی
نماتدکشهای شیمیایی دارای هزینه اقتصادی بالا و محدودیت در دسترس هستند. استفاده از این نماتدکشهای شیمیایی به دلیل مشکلات زیستمحیطی و خطرات برای خاک و سلامت انسان محدود یا ممنوع شده است (Nguyen et al., 2018). از بین رفتن کارایی مواد شیمیایی در کنترل نماتدها در استفاده طولانی مدت یکی از مشکلات استفاده از نماتدکشهای شیمیایی است (Whitehead, 1998).
نماتدکش گیاهی
یکی از روشهای مطمئن و سازگار با محیطزیست برای کنترل نماتدهای ریشهگرهی، استفاده از «نماکوب» است. این نماتدکش گیاهی با منشأ طبیعی، بدون آسیب رساندن به میکروارگانیسمهای مفید خاک، جمعیت نماتد را کاهش داده و از خسارت به ریشه جلوگیری میکند.
نماکوب
بهکارگیری نماکوب علاوه بر حفظ سلامت خاک، موجب بهبود ریشهزایی، رشد بهتر ریشه و افزایش عملکرد محصول میشود و میتواند جایگزین مناسبی برای سموم شیمیایی پرخطر باشد.
منابع
Gao, J., Bi, W., Li, H., Wu, J., Yu, X., Liu, D. and Wang, X. (2018). WRKY transcription factors associated with NPR1-mediated acquired resistance in barley are potential resources to improve wheat resistance .to Puccinia triticina. Frontiers in plant science, 9: 1486
Karajeh M (2008) Interaction of root-knot nematode (Meloido gyne Javanica) and tomato as affected by hydrogen peroxide. J Plant Prot Res. 48(2):2.
Nguyen, C. N., Perfus-Barbeoch, L., Quentin, M., Zhao, J., Magliano, M., Marteu, N., DaRocha, M., Nottet, N., Abad, P.and Favery, B. A. (2018). root-knot nematode small glycine and cysteine-rich secreted effector, MiSGCR1, is involved in plant parasitism. New Phytologist, 217(2): pp. 687-699.
Noling, J. W. and Becker, J. O. (1994). The challenge of research and extension to define and implement alternatives to methyle bromide. Nematology, 26(4): 573-586.
Noling, J. W. and Becker, J. O. (1994). The challenge of research and extension to define and implement alternatives to methyle bromide. Nematology, 26(4): 573-586.
Sikora, R.A. & Fernández, E. (2005). Nematode parasites of vegetables. In: Luc et al., Plant Parasitic Nematodes in Subtropical and Tropical Agriculture, CABI. 319-320.
Sikora, R.A. & Fernández, E. (2005). Nematode parasites of vegetables. In: Luc et al., Plant Parasitic Nematodes in Subtropical and Tropical Agriculture, CABI. 324-325.
Whitehead, A. G. 1998. Plant nematode control. CABI Publishing, Wallingford. 384 pp.
